Từ xưa, sâm cau đỏ đã là loại dược liệu quý tốt cho sức khỏe, đặc biệt là đối với sinh lý của nam giới. Nổi tiếng với công dụng bổ thận, tráng dương tăng cường sức khỏe phái mạnh. Ngoài ra thảo dược này cũng dùng để chống lại cái lạnh giá của núi rừng, làm thuốc tăng lực cho người mệt mỏi. Ở bài viết này hãy cùng Hạt Dổi Rừng tìm hiểu kỹ về công dụng cũng như cách dùng của loại thảo dược nổi tiếng đến từ vùng Tây Bắc này nhé!
Giới thiệu sâm cau đỏ
Sâm cau đỏ thường được dùng bởi các thầy thuốc đông y từ rất xa xưa với cái tên cồ nốc lan, ngải cau. Tên khoa học được gọi là Curculigo orchioides gaertn, họ Thủy tiên. Thông thường, người ta thường dùng rễ sâm cau đỏ làm thuốc bổ nên mới gọi là sâm, còn lá cây giống lá cau nên mới có tên gọi là sâm cau.
Ở các nước Châu Á, sâm cau đỏ phân bố rộng rãi tại các nước như Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Lào, Campuchia… trong đó có Việt Nam. Sâm cau đỏ phân bố nhiều ở các tỉnh miền Bắc nước ta như Lào Cai, Yên Bái, Điện Biên, Hòa Bình,.. và thường được tìm thấy ở những đồi cỏ ven rừng núi.
Đặc điểm hương vị sâm cau đỏ
Sâm cau đỏ là loại thảo dược sống lâu năm, chiều cao trung bình từ 30-40cm, thân ngắn hình trụ. Lá cây mọc nhiều từ thân tỏa ra hai bên, lá màu xanh, bề mặt nhẵn và có nhiều đường gân nổi rõ, hình dáng tương tự như lá cau.
Sâm cau có củ màu đỏ, hoa có màu vàng. Sâm cau đỏ tính ấm, vị cay, hơi có độc, mùi thơm đặc trưng, có thể sử dụng phần thân rễ (củ) hay còn gọi là tiêm mao. Người dân đào cả cây rồi cắt lấy phần củ, loại bỏ rễ con, rửa sạch rồi cạo bỏ lớp vỏ bên ngoài. Tuy nhiên vì củ có thể tiết ra chất độc ên cần ngâm nước vo gạo 1 đêm. Sau đó cắt lát mỏng, cắt khúc hoặc giữ nguyên cả củ đem phơi hoặc sấy cho khô.
Sâm cau thu hoạch quanh năm. Tuy nhiên thời điểm tốt nhất từ tháng 9 – 12.
>>> Xem thêm: Những công dụng của quế
Hướng dẫn ngâm rượu sâm cau đỏ
Sâm cau đỏ có thể dùng như một bài thuốc, cách dùng phổ biến nhất đó là ngâm rượu.
Nguyên liệu:
- Sâm cau đỏ khô: 1 kg.
- Rượu trắng trên 40 độ: 15 lít
Cách làm:
- Rửa thật sạch sâm cau sau khi thu hoạch, cạo qua lớp vỏ nhung của củ rễ.
- Ngâm sâm cau đỏ với nước vo gạo 2 tiếng để loại bỏ nhựa, độc tố, tránh tác dụng phụ.
- Để ráo nước rồi đem sâm cau thái miếng mỏng, phơi thật khô. Sau khi phơi khô, đem sao vàng để chuẩn bị nguyên liệu tiến hành ngâm rượu. Có thể dùng sâm cau đỏ tươi đã qua sơ chế để ngâm rượu.
- Dùng lọ thủy tinh để đựng rượu chứ không dùng lọ sắt (tránh ngộ độc và mất tác dụng của sâm cau)
- Sâm cau đỏ tươi khô đã qua chế biến vào bình ngâm với tỷ lệ 1:4 (1 kg sâm cau đỏ tươi với 4 lít rượu). Sau khi ngâm 2 tuần, rượu sâm cau đỏ hơi ngả vàng là chuẩn.
Có thể ngâm rượu sâm cau đỏ với 3 loại thảo dược khá phổ biến và dễ mua theo liều lượng dưới đây để rượu phát huy tác dụng tốt hơn: Dâm dương hoắc: 1,5 kg. Nấm ngọc cẩu khô: 0,5 kg, Ba kích tím khô: 0,5 kg.
Đối với sâm cau đỏ nguyên củ ngâm tầm 3 tháng có thể sử dụng, với sâm cau đỏ thái lát sẽ nhanh hơn, từ 1 tháng rưỡi đến 2 tháng là có thể dùng
Lợi ích cho sức khỏe
Cải thiện chức năng sinh lý nam, giảm đau nhức xương khớp, hỗ trợ điều trị hen suyễn và tiêu chảy là một số tác dụng nổi bật của cây sâm cau.
Sâm cau đỏ vừa có ý nghĩa với Y học hiện đại cũng như Y học dân gian cổ truyền
Trong y học hiện đại, theo các nghiên cứu về sâm cau đỏ có chứa các chất hữu cơ có ý nghĩa trong y dược học như các lớp lignin, phenolic, saponin (thuộc nhóm ursan, cycloartan), alkaloid, flavonoid, steroid, các acid béo…
Các hợp chất hóa học tách từ sâm cau có khả năng kích thích tăng sinh nguyên bào xương, chống loãng xương và tăng khả năng tạo khoáng cho xương. Dịch chiết từ sâm cau có khả năng chống oxy hóa, giải độc gan, tốt cho hệ miễn dịch.
Đồng thời, sâm cau còn có tác dụng hỗ trợ chức năng sinh lý nam, kháng khuẩn, kháng histamin, hạ đường huyết, chống viêm và chống ung thư. Dược liệu làm gia tăng đáng kể các hormon kích thích nang trứng, hormone luteinizing và testosteron ở chuột.
Các hợp chất polysaccharide từ sâm cau cũng có tác dụng chống ung thư rõ rệt trên các khối u ác tính cổ tử cung ở chuột thử nghiệm, tăng cường chức năng miễn dịch, ức chế sự di căn và xâm lấn của ung thư.
Nghiên cứu của Gulati và cộng sự năm 2015 cho thấy chiết xuất ethanol của sâm cau có tác dụng chống lại bệnh đái tháo đường, tăng cường hấp thu glucose của tế bào mỡ 3T3-L1 ở chó.
Theo Y học cổ truyền, sâm cau có công dụng bổ thận, mạnh gân cốt, tăng khả năng cường dương, chống ứ, ôn trung, táo thấp và ổn định tỳ vị (chức năng tiêu hóa). Chủ trị liệt dương, yếu sinh lý, tinh lạnh, tiểu tiện không cầm được, chân tay, lưng lạnh. Dược liệu thường được dùng riêng hoặc dùng kết hợp với các vị thuốc khác.
- Trị tăng huyết áp
- Chữa phong thấp, đau lưng, suy nhược thần kinh
- Chữa thận dương suy yếu, liệt dương, di tinh
- Chữa yếu sinh lý nam, nữ
- Bổ thận cho người cao tuổi
Những lưu ý khi sử dụng
- Sâm cau có độc nên khi sơ chế cần đảm bảo sơ chế đúng cách để loại bỏ bớt độc tố.
- Sâm cau dùng liều cao và kéo dài có thể gây cường dương mạnh, hao tổn tinh lực. Những người thể trạng kém, thể trạng hư yếu không nên dùng.
- Không dùng cho trẻ em và phụ nữ có thai.
>>> Xem thêm: Công dụng của nụ hoa tam thất và cách sử dụng
