Lạp Xưởng Tây Bắc

Lạp xưởng Tây Bắc, đặc biệt là ở vùng đất Điện Biên nổi tiếng với hương vị đặc trưng khi thưởng thức một lần sẽ nhớ mãi không quên. Không giống như xúc xích hay lạp xưởng Trung Hoa. Lạp xưởng gác bếp Tây Bắc có cách làm công phu và hương vị khác lạ chinh phục những thực khách khó tính nhất. Cùng Hạt Dổi Rừng tìm hiểu về lạp xưởng Tây Bắc nhé.

Nguồn gốc Lạp xưởng Tây Bắc

Lạp xưởng Tây Bắc hay lạp xưởng hun khói là món ăn truyền thống của người dân tộc Thái, Nùng và một số dân tộc khác ở vùng núi Điện Biên, Tây Bắc. Ở mỗi vùng, mỗi dân tộc cách làm lạp xưởng lại có chút khác biệt nhưng chủ yếu vẫn là làm từ ruột non và thịt lợn. Bắt nguồn từ nhu cầu bảo quản thức ăn trong môi trường khí hậu nhiệt đới. Người dân tộc Thái đã sáng tạo ra món ăn lạp xưởng gác bếp giúp thịt lợn sử dụng được lâu dài mà vẫn giữ được hương vị đặc trưng.

Hàng năm mỗi dịp lễ tết, người dân các bản nô nức rủ nhau mổ lợn chuẩn bị thức ăn dùng trong dài ngày, trong đó lạp xưởng gác bếp là món không thể thiếu. Khi mổ lợn bao giờ cùng để lại ít lòng non và thịt để làm lạp xưởng ăn dần, nhâm nhi ngày lễ.

Theo kinh nghiệm của người đồng bào, lạp xưởng Tây Bắc để chuẩn vị phải làm từ những phần thịt vai, thịt mông có độ nạc và độ mỡ đều nhau để lạp xưởng không bị khô hay nhiều mỡ gây ngán và không ngon. Lạp xưởng ngọt ngọt béo ngậy, thơm mùi khói và gia vị mắc khén là món ăn khoái khẩu của cả người lớn và trẻ con. 

Cách thưởng thức lạp xưởng Tây Bắc

Để nguyên chiếc hoặc cắt vát chéo mỏng để đem chiên chín đều được, tuy nhiên nếu cắt vát rồi đem chiên vàng hai mặt sẽ cảm nhận rõ hơn vị giòn dai và gia vị. Lạp xưởng Tây Bắc chấm với chẩm chéo hoặc tương ớt và ăn cùng hành muối, dưa góp dùng cùng rượu ngô, đây là cách thưởng thức được ưa chuộng. Lạp xưởng chiên lên cũng có thể dùng cùng cơm nóng, rất đưa cơm, hợp khẩu vị của trẻ con.

Cắn một miếng lạp xưởng gác bếp ta có thể cảm nhận được vị dai của lòng, vị ngọt của thịt, thơm ngậy của gia vị được thấm đẫm vào thịt. .

Cách bảo quản lạp xưởng Tây Bắc

Khi sử dụng chưa hết, bạn chỉ cần bỏ vào ngăn mát tủ lạnh dùng được khoảng 1 tháng. Nếu muốn bảo quản lâu hơn thì cho vào ngăn đá, lạp xưởng gác bếp sẽ giữ nguyên hương vị.

Thêm một cách nữa là bảo quản với rượu trắng, nhúng lạp xưởng vào rượu trắng sau đó cho vào lọ được đậy kín nắp. Mùi thơm của rượu sẽ giúp ngăn kiến, ruồi và các loại côn trùng mà vẫn giữ được mùi vị thơm ngon trong vòng 6 tháng.

Với những nguyên liệu thơm ngon và cách chế biến đặc trưng của vùng đất Tây Bắc, lạp xưởng Tây Bắc không chỉ là món ăn đặc sản mà còn là biểu tượng cho nền văn hoá ẩm thực đa dạng của vùng núi Tây Bắc, góp phần tạo sự phong phú cho ẩm thực nước nhà.

Cách làm lạp xưởng gác bếp tại nhà

Các nguyên liệu chính bao gồm: lòng non, thịt (vai, mông) xay nhuyễn, ướp gia vị, hành băm phi thơm, hạt mắc khén sau đó phơi trên giàn bếp luôn đỏ lửa cả năm.

Thịt lợn cần lựa chọn thịt ngon, thái miếng vừa phải sau đó băm nhỏ và ướp cùng các loại gia vị: muối, tiêu, ớt, mắc khén rang giã nhỏ, tỏi xay nhuyễn, nước gừng, rượu trắng, mật ong sau đó chờ cho ngấm đều. Lạp xưởng nêm nếm theo khẩu vị của gia đình để ăn vừa miệng. 

Thịt khi ướp xong thì nhồi vào lòng non đã làm sạch (ngâm muối). Lòng được cắt thành từng đoạn từ 12 – 15cm, nhồi từ từ cho đến khi lòng non căng bóng tròn đều, trong quá trình nên nhồi nhẹ nhàng để không bị rách, buộc chặt 2 đầu. Lấy kim châm điểm trên khúc lạp xưởng cho khí thoát ra để lạp xưởng sau này đều và không bị nứt. Các bước cũng giống như làm xúc xích bình thường, điểm khác biệt là quá trình chế biến và bảo quản.

Lạp xưởng sau khi nhồi xong thì đem đi phơi nắng cho khô dần, đem đi hong khô trên bếp củi chung với thịt trâu, bò, lợn để làm thịt và lạp xưởng hun khói. Bếp lúc nào cũng phải giữ lửa đỏ than, chất thêm vỏ bã mía cho lạp xưởng được hun ám mùi khói thơm ngọt. Hong đến khi vỏ và thịt miếng lạp sườn khô săn lại và ngả sang màu đỏ đậm xen lẫn với những đường vân vàng óng của thịt mỡ là được. Có thể bảo quản được quanh năm nếu cứ treo trên gác bếp.

Điều đặc biệt tạo nên sự khác biệt khiến cho món ăn này nổi tiếng và có hương vị khác hẳn lạp xưởng các vùng khác đó chính là mùi hạt mắc khén thơm nồng nàn, kích thích vị giác người dùng. Mùi lá mắc mật, quyện cùng mùi rượu và mùi khói của bếp tạo nên sức hấp dẫn không thể chối từ cho món ăn này.