Trong các loại thảo dược quý mà con người Việt Nam được thiên nhiên ban tặng, không thể không nhắc đến cây xạ đen. Với công năng hỗ trợ điều trị ung thư, giải độc gan, u bướu,..cây xạ đen luôn được tin dùng rộng rãi cả trong Y học cổ truyền và y học hiện đại.
Bài viết hôm nay Hạt Dổi Rừng sẽ chia sẻ thêm cho bạn những thông tin cần thiết và thú vị về cây xạ đen cũng như công dụng của chúng.
Giới thiệu cây xạ đen
Cây xạ đen hay được biết đến bằng những cái tên như cây vạn hoa, cây đồng triều, cây bách giải và đặc biệt đối với dân tộc Mường còn gọi là cây “ung thư” vì những công dụng của nó trong việc phòng ngừa và hỗ trợ ung thư rất hiệu quả.
Ở nước ngoài, cây xạ đen được sử dụng ở quốc gia như Trung Quốc, Myanmar, Thái Lan,..
Còn ở Việt Nam, nhờ thời tiết thuận lợi phù hợp cho việc phát triển, cây xạ đen được phân bố rộng rãi tại các khu rừng ở vùng đồi núi Phía Bắc, Ninh Bình, Huế và trong tự nhiên tại các vườn quốc gia Cúc Phương, Ba vì,…
Nổi tiếng nhất chắc vẫn là cây xạ đen ở Hòa Bình, vì những điều kiện tốt mà cây xạ đen ở đây phát triển mạnh và có chất lượng dược tính tốt hơn so với những nơi khác.
Đặc điểm của cây xạ đen
Hình dáng đặc điểm cây xạ đen
Xạ đen là cây dây leo thân gỗ, chiều dài trung bình từ 3-10m, mọc thành từng bụi rậm ở những nơi có độ ẩm và ánh sáng mạnh. Cây non màu xanh nhạt không lông, khi trưởng thành thì ngả dần sang màu nâu rồi đến xanh thẫm, lông trên thân cây sẽ phát triển.
Lá xạ đen xanh thẫm có hình bầu dục xoay ngược, đầu nhọn và thường mọc so le.
Hoa có màu trắng xám, nhỏ, thường mọc ở đầu cành. Khi tới màu quả của xạ đen chuyển thành màu cam có kích thước từ 2-3mm. Cây xạ đen có vị hơi chát và đắng, tính hàn
Có 4 loại cây xạ được phân chia theo đặc điểm màu sắc: xạ đen, xạ trắng, xạ đỏ xạ vàng. Nhưng chỉ duy nhất cây xạ đen là có công dụng hỗ trợ điều trị bệnh gan nhiễm mỡ, huyết áp cao, ung thư,…
Phân biệt cây xạ đen và các cây xạ màu khác
– Cây xạ đen: thân dày, màu sẫm, lá cây có màu xanh đậm và có sắc tím. Khi phơi khô, thân có mùi thơm, lá hơi có mùi thuốc và không bị vỡ vụn khi được phơi đủ nắng
– Cây xạ vàng: thân to hơn cây xạ đen, lá xanh nhạt và không có răng cưa. Khi phơi khô, xạ vàng có màu trắng nhạt, cả thân và lá đều không có mùi thơm. Lá bị vụn nát.
– Cây xạ trắng: Nhìn ngoài hình thức gần giống cây xạ đen nhưng lá màu xanh nhạt, không có răng cưa. Thân cây không có nhựa đen. Cũng giống như xạ vàng, khi phơi khô cả thân và lá xạ trắng đều không có mùi.
– Cây xạ đỏ: từ gốc đến ngọn đều có màu đỏ, hoa có hình dáng giống xạ đen nhưng màu đỏ. Lá xạ đỏ không có răng cưa, khi vò nát có mùi thơm nhẹ.
Sau khi trưởng thành cây xạ đen có thể thu hái ở bất kỳ thời điểm nào trong năm đối với phần lá cây, còn phần cành sẽ đợi đến khi cây già để làm thuốc. Việc thu hoạch cũng thường gặp khó khăn do cây thường sinh trưởng ở những nơi cao.
Tác dụng của lá xạ đen đối với sức khỏe
Các thành phần dược liệu của lá xạ đen
Cây xạ đen theo các nghiên cứu của Đông Y và Tây Y là một loại cây thuốc có khả năng hỗ trợ chữa nhiều bệnh nhờ các thành phần dược liệu có trong cây như:
- Flavonoid có tác dụng chống oxy hóa, ức chế sự phát triển của tế bào xấu.
- Quinolon kết hợp với Flavonoid hóa lỏng các tế bào Ung thư, hỗ trợ ngăn chặn sự phát triển của các khối u, bướu
- Ngoài ra xạ đen có một số hoạt chất enzyme có tác dụng quý khác.
Tác dụng chữa bệnh của lá xạ đen:
- Phòng chống các khối u: giúp ức chế các tế bào ung thư và hóa lỏng các tế bào ung thư, từ đó chống lại sự hình thành các khối u.
- Giúp ổn định huyết áp: dùng hàng ngày để giúp huyết áp được duy trì ổn định. Tuy nhiên xạ đen chỉ nên sử dụng riêng lẻ cho người huyết áp cao, với những người huyết áp thấp cần chú ý bổ sung vài lát gừng dùng cùng.
- Cải thiện giấc ngủ và cảm giác ngon miệng: Xạ đen giúp cải thiện tuần hoàn máu, trị chứng hoa mắt chóng mặt. Đặc biệt đối với người bị thiếu máu, mất ngủ, suy nhược cơ thể khi sử dụng sẽ giúp nâng cao sức khỏe hơn.
- Tăng cường chức năng gan, giải độc gan: Hoạt chất có trong cây xạ đen có thể hỗ trợ điều trị xơ gan, viêm gan, men gan cao, chống lại các bệnh gan thứ phát.
Cách sử dụng lá xạ đen
Đặc biệt ở điểm, cây xạ đen hữu ích và có thể tận dụng sử dụng tất cả các bộ phận từ thân, cành, lá,..dù là tươi hay khô. Các phần của cây sau khi thu hoạch sẽ được sơ chế, sau đó cắt thành từng phần ngắn để phơi hoặc sấy khô. Có thể để vào túi nilon hoặc hút chân không để sử dụng dần.
Ngâm rượu cây xạ đen
Xạ đen cũng thường dùng để ngâm rượu rất đơn giản, dùng quả xạ đen ngâm tươi tỉ lệ 1:1 5kg xạ đen ngâm với 5 lít rượu, cách làm cũng rất đơn giản như các loại rượu thuốc khác, ngâm trong vòng 6 tháng là có thể thưởng thức.
Pha trà uống
Ngoài ra, còn có thể sử dụng bằng cách làm trà hoặc ươm bằng cây giống. Để làm trà, người dân thường hái quả xạ đen rồi mang về phơi khô và sao vàng hạ thổ. Mỗi lần uống thường lấy 40g quả xạ đen cho vào ấm và thêm nước nóng, đợi khoảng 15 phút là bạn đã có ngay bình trà xạ đen thơm ngon để thưởng thức.
Lưu ý chỉ nên dùng quả xạ đen phơi khô để pha trà do quả tươi sẽ làm trà bị chát, khó uống, kém tác dụng hơn quả đã được sao vàng hạ thổ.
Cây xạ đen thể dùng riêng biệt, cũng có thể dùng kết hợp cùng các loại thảo mộc khác (cỏ ngọt, tâm sen, giảo cổ lam,..) để hãm trà uống hàng ngày.
Các lưu ý khi sử dụng Cây xạ đen
Như những loại dược liệu khác, khi sử dụng cây xạ đen cũng cần phải lưu ý để có thể phát huy tác dụng của chúng cũng như đảm bảo an toàn và hiệu quả.
- Dùng liều lượng vừa đủ, nếu quá liều có thể gây tụt huyết áp
- Điều trị mất ngủ nên có thể có tác dụng phụ là ngủ gật, thiếu tỉnh táo
- Không sử dụng cho người bị suy thận, phụ nữ đang mang thai và cho con bú cũng như trẻ em dưới 5 tuổi.
- Không dùng nước trà cây xạ đen để qua đêm vì có thể gây đau bụng, đầy bụng, đi ngoài.
Nếu sử dụng cây xạ đen nhưng không cải thiện được sức khỏe hay hiệu quả như mong đợi, bạn cần xem lại nguồn gốc cây xạ đen mình đã mua. Liệu chúng có bị hư hỏng hay đã mua nhầm phải cây xạ đen giả, chất lượng kém. Từ đó tìm đến các địa chỉ uy tín để mua và an tâm sử dụng.
>>> Xem thêm: Những lợi ích của đẳng sâm rừng đối với sức khỏe
